ئه‌نجــــــومــــــــه‌ن
پـه‌یـوه‌نـــدی به‌شی فارسی ده‌سـپـــێک
ماڵپه‌ری حیزبی دێمۆکراتی کوردستان

چـاک نیوز

زاگـــــرۆس

سـبـــــــه‌ی

FREEDOM 4 KURDISTAN

KURD CANNEL

پوک ئـۆنـــــڵایـن

ئاژانسی هه‌واڵ و به‌دواداچوونی کوردستان-په‌یامنێر

حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان

GÛLLAN HWTÛNAMEYÊKÎ SIYASÎYE

RAMAN

ROJNAMEYÊKÎ SÎYASÎ ROJANEYE

KURDISH GLOBE

NEFEL





قادر وریا:

ساڵی‌ 1387، سیهه‌مین ساڵی‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌تیی‌ رێژیمی‌ ئیسلامیی‌ ئێران بوو. خه‌ڵكی‌ ئێران و رۆژهه‌ڵاتی‌ كوردستان، له‌ ساڵی‌ تێپه‌ڕبووش دا، وه‌ك ساڵانی‌ رابردوو له‌گه‌ڵ سته‌م و بێ‌ عه‌داڵه‌تی‌ و دیكتاتۆری‌ به‌ره‌وڕوو بوون. به‌ڵام ئه‌وه‌ی‌ ساڵی‌ 1387 له‌ ساڵانی‌ دیكه‌ جیا ده‌كاته‌وه‌، چه‌ندو چۆنی‌ خه‌بات و به‌ربه‌ره‌كانیی‌ خه‌ڵك و هێزه‌ خه‌باتگێڕه‌كان له‌گه‌ڵ كۆماری‌ ئیسلامی‌ له‌و ساڵه‌دا بوو. چونكه‌ له‌م باره‌یه‌وه‌، كوردستان شایه‌دی‌ هێندێك رووداوو گۆڕان و جیاوازی‌ بوو كه‌ به‌ كورتی‌ ئاماژه‌یان پێ‌ ده‌كه‌ین:

1ـ چالاكبوونه‌وه‌ی‌ حیزبی‌ دێموكراتی‌ كوردستان له‌ نێوخۆی‌ وڵات دا

حیزبی‌ دێموكراتی‌ كوردستان به‌دوای‌ كۆنگره‌ی‌ 14ی‌ خۆی‌ كه‌ له‌ به‌ره‌به‌ری‌ ساڵی‌ 1387دا پێكی‌ هێنا، به‌ڵێنی‌ خۆی‌ له‌ باره‌ی‌ چالاك كردنه‌وه‌ی‌ تێكۆشانی‌ حیزب به‌ تایبه‌تی‌ له‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ كوردستان دا، جێبه‌جێ‌ كرد. گرنگترین خاڵ له‌و چالاكبوونه‌وه‌یه‌دا، ئاماده‌ بوونی‌ تێكۆشه‌رانی‌ حیزب له‌ قووڵایی‌ چه‌ندین ناوچه‌ی‌ جیاوازی‌ كوردستان داو، پێوه‌ندی‌ گرتنی‌ راسته‌وخۆیان به‌ كۆمه‌ڵانی‌ خه‌ڵكی‌ كوردستانه‌وه‌ بوو. حیزبی‌ دێموكراتی‌ كوردستان، له‌ جێبه‌جێكردنی‌ ئه‌م به‌ڵێنه‌ی‌ خۆیدا، مایه‌ی‌ له‌ گیانی‌ به‌وه‌جترین رۆڵه‌كانی‌ خۆی‌ دانا. چوار تێكۆشه‌ری‌ به‌نرخی‌ حیزب: شێخ غه‌ریب حه‌سه‌نی‌، هه‌مزه‌ سارتكه‌یی‌، قادر نه‌زمی‌ و قادر قادری‌ له‌ كاتی‌ كارو تێكۆشان و به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ی‌ په‌لاماری‌ به‌كرێگیراوانی‌ كۆماری‌ ئیسلامیدا، گیانیان به‌خشی‌. ئه‌گه‌رچی‌ له‌ ده‌ستچوونی‌ ئه‌م مرۆڤه‌ شۆڕشگێڕانه‌، زیانێكی‌ گه‌وره‌ بۆ حیزبی‌ ئێمه‌ بوون، به‌ڵام حیزبی‌ دێموكراتی‌ كوردستان سه‌لماندی‌ كه‌ له‌ توانایدا هه‌یه‌ هه‌ركات ئیراده‌ بكا، دڕ به‌ شه‌وزه‌نگی‌ بێدادی‌ بداو، هومێد بگه‌ڕێنێته‌وه‌ نێو كۆمه‌ڵانی‌ خه‌ڵك. خه‌ڵكی‌ كوردستانیش نیشانیان دایه‌وه‌ كه‌ هه‌ر وه‌ك رابردوو پشت و په‌نای‌ ئه‌م حیزبه‌ن، باوه‌شیان بۆ له‌ ئامێزگرتنی‌ تێكۆشه‌رانی‌ دێموكرات ئاوه‌ڵایه‌و، له‌ هیچ هاوكارییه‌ك له‌گه‌ڵیان درێغ ناكه‌ن.

2ـ په‌ره‌گرتنی‌ خه‌باتی‌ گشتی‌ و جه‌ماوه‌ری‌ له‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ كوردستان دا

سه‌ره‌ڕای‌ زیاتر بوونی‌ هه‌ڕه‌شه‌و هێرش و سه‌ركوت له‌ لایه‌ن كاربه‌ده‌ستان و هێزو دامه‌زراوه‌ سه‌ركوتكه‌رو جینایه‌تكاره‌كانی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌، به‌ربه‌ره‌كانێ‌ و ناڕه‌زایه‌تی‌ ده‌ربڕین دژی‌ سته‌م و تاوانه‌كانی‌ ئه‌و رێژیمه‌، له‌ نێو خه‌ڵكی‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ كوردستان دا به‌رینترو به‌ربڵاوتر بۆوه‌و، به‌ شێوه‌ی‌ گشتی‌ و جه‌ماوه‌ری‌ خۆی‌ نواند. له‌ 22ی‌ پووشپه‌ڕی‌ 1387 (19 ساڵه‌ی‌ تیرۆری‌ د.قاسملووی‌ رێبه‌ر) دا، خه‌ڵكی‌ شاره‌كانی‌ مه‌هاباد، سه‌قزو شنۆ به‌ شێوه‌یه‌كی‌ گشتی‌ مانیان گرت. له‌ زۆر له‌ شاره‌كانی‌ دیكه‌ی‌ كوردستانیش، به‌شێكی‌ به‌رچاوی‌ خه‌ڵك دوكان و بازاڕیان داخست. له‌ مانگی‌ ره‌شه‌مه‌ی‌ ئه‌و ساڵه‌شدا، خه‌ڵكی‌ مه‌ریوان وه‌ك ناڕه‌زایه‌تی‌ ده‌ربڕین له‌ داخستنی‌ سنوورو ده‌ستدرێژی‌ و تاوانی‌ هێزه‌كانی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ دژی‌ خه‌ڵكی‌ كۆڵبه‌رو كاسبكار، بۆ ماوه‌ی‌ 5 رۆژ، مانگرتنی‌ گشتیان راگه‌یاندو، دوكان و بازاڕیان داخست. ئه‌وان به‌ رێپێوان و خۆپیشاندانی‌ هێمنانه‌ له‌به‌ر ده‌ركی‌ فه‌رمانداری‌ و ئیداره‌ ده‌وڵه‌تییه‌كان، ویست و داوای‌ ره‌وای‌ خۆیان هێنایه‌ گۆڕێ‌ و رێژیمیان ناچار به‌ پاشه‌كشه‌ كرد. له‌ هه‌ر دووی‌ ئه‌م حه‌ره‌كه‌تانه‌دا، یه‌كده‌نگیی‌ به‌رین و هاودڵیی‌ خه‌ڵك له‌ لایه‌ك و له‌ لایه‌كی‌ دیكه‌وه‌ ده‌ربڕینی‌ ئیعترازو بێزاری‌ به‌ شێوه‌ی‌ ئارام و هێمنانه‌، جێگای‌ سه‌رنج بوون. ئه‌مه‌ نیشان ده‌دا كه‌ خه‌ڵكی‌ كوردستان له‌ پیلانی‌ رێژیم كه‌ بردنی‌ رووداوه‌كان به‌ره‌و توندوتیژییه‌، ئاگادارن و بێ‌ ئه‌وه‌ی‌ بیانووی‌ سه‌ركوت بده‌ن به‌ ده‌سه‌ڵاتداران، حه‌ره‌كه‌تی ئێعترازیی‌ خۆیان به‌ره‌وپێش ده‌به‌ن.

3ـ روو له‌ زیادبوونی‌ خه‌باتی‌ مه‌ده‌نی‌ و كۆڵنه‌دانی‌ چالاكانی‌ ئه‌و بواره‌

له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ش دا كه‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ هه‌ر چه‌شنه‌ هه‌وڵێك بۆ ناچار كرنی‌ ئه‌و رێژیمه‌ بۆ رێزگرتن له‌ مافه‌كانی‌ خه‌ڵك یا ته‌نانه‌ت به‌ڕێوه‌بردنی‌ یاساكانی‌ خۆی‌ به‌ سه‌ركوت وڵام ده‌داته‌وه‌، داكۆكیكه‌رانی‌ مافی‌ مرۆڤ، لایه‌نگرانی‌ یه‌كسانی‌ و، داواكارانی‌ ئازادی‌، دێموكراسی‌ و مافی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ له‌ ساڵی‌ 1387دا، چالاكترو شێلگیرتر له‌ پێشوو، خه‌باتی‌ مه‌ده‌نی‌ و هێمنانه‌ی‌ خۆیان به‌ره‌وپێش برد. له‌ ساڵی‌ تێپه‌ڕبوودا ده‌یان ژن و پیاوی‌ چالاكی‌ مه‌ده‌نی‌، به‌ تاوانی‌ داواكردنی‌ یه‌كسانی‌ و، نه‌مانی‌ سته‌می‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ و، به‌ گوناهی‌ ره‌خنه‌گرتن له‌ كرده‌وه‌و ره‌فتاری‌ كاربه‌ده‌ستان دژی‌ خه‌ڵكی‌ كوردستان، چوونه‌ زیندان و حوكمی‌ زاڵمانه‌یان به‌ سه‌ردا سه‌پێنرا. به‌ڵام توێژی‌ رووناكبیرو ئازادیخواز، له‌م كرده‌وانه‌ بێده‌نگ نه‌بوون و به‌ رێكخستنی‌ كه‌م په‌ین و به‌ راگه‌یاندنی‌ هه‌ڵوێستی‌ خۆیان، بێزاریی‌ خۆیان و خه‌ڵكی‌ كوردستانیان له‌م كرده‌وه‌و ره‌فتاره‌ زاڵمانه‌ پیشان داو داوای‌ ئازادیی‌ چالاكانی‌ مه‌ده‌نیی‌ به‌ندكراویان هێنایه‌ گۆڕێ‌.

له‌ نێو به‌ندیخانه‌كانیش دا، مانگرتنێكی‌ گه‌وره‌ كه‌ نزیك به‌ په‌نجا رۆژی‌ خایاندو ده‌وروبه‌ری‌ 100 به‌ندیی‌ سیاسیی‌ كورد تێیدا به‌شدار بوون، به‌ڕێوه‌ چوو. ئه‌و مانگرتنه‌ له‌ رووی‌ ویست و داواكانیه‌وه‌، ره‌وا، ئینسانی‌ و دێموكراتیك بوو. له‌ باری‌ به‌ربڵاوییه‌وه‌، چه‌ندین به‌ندیخانه‌ی‌ له‌ كوردستان و شاره‌ جۆراوجۆره‌كانی‌ ئێران گرته‌وه‌و، له‌ باری‌ ماوه‌ی‌ مانگرتن و راده‌ی‌ خۆڕاگریی‌ مانگرتووان له‌ ئێراندا بێ‌ وێنه‌ بوو. ئه‌گه‌رچی‌ مانگرتووان نه‌یانتوانی‌ رێژیم ناچار به‌ قبووڵ كردنی‌ داخوازه‌كانیان بكه‌ن، توانیان سه‌رنجی‌ خه‌ڵكی‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ كوردستان و میدیاكانی‌ جیهان و بیروڕای‌ گشتی‌ و ناوه‌نده‌ مرۆڤ دۆسته‌كانی‌ جیهان بۆ لای‌ بارودۆخی‌ دڵته‌زێنی‌ به‌ندییه‌ سیاسییه‌كان له‌ به‌ندیخانه‌كانی‌ رێژیمی‌ ئێران رابكێشن.

4ـ دوژمنایه‌تی‌، پیلانگێڕی‌ و پلانداڕشتنی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ له‌ دژی‌ بزووتنه‌وی‌ كورد

له‌ ساڵی‌ 1387یش دا، كۆماری‌ ئیسلامی‌ له‌ پیلانگێڕی‌ به‌ دژی‌ بزووتنه‌وه‌ی‌ كورد له‌ به‌شه‌ جۆراوجۆره‌كانی‌ كوردستان غافڵ نه‌بوو. له‌ نێوخۆی‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ كوردستاندا، پتر له‌ پێشوو په‌ره‌ی‌ به‌ دیارده‌ی‌ چه‌ك هه‌ڵگرتن بۆ رێژیم و جاسووسی‌ و خۆفرۆشی‌ له‌ ژێر ناوی‌ به‌سیجی‌ دا. شانبه‌شان ته‌نینی‌ سنووره‌كان به‌ هێزی‌ زۆری‌ نیزامی‌، كه‌مین دانان و مین رێژ كردنی‌ رێگاو بانه‌كان و هه‌ڵكه‌ندنی‌ خه‌نده‌ك و دروستكردنی‌ دیوار به‌ مه‌به‌ستی‌ پێشگیری‌ له‌ هاتوچۆی‌ شۆڕشگێڕان و به‌رهه‌ڵستكاران، هێزێكی‌ زۆری‌ پێكهاتوو له‌ پاسدارو جاش و به‌سیجیی‌ له‌ نزیك ئه‌و ناوچانه‌ كۆ كرده‌وه‌ كه‌ كادرو پێشمه‌رگه‌كانی‌ حیزبی‌ دێموكراتی‌ كوردستان، كاری‌ سیاسی‌ و ته‌شكیلاتی‌ و ته‌بلیغییان تێدا ده‌كرد، بۆ ئه‌وه‌ی‌ ده‌رفه‌ت له‌و رۆڵه‌ تێكۆشه‌رانه‌ بێنن و زه‌بریان لێ‌ بوه‌شێنن. ئه‌و رێژیمه‌ له‌ ئاستی‌ ناوچه‌ش دا، وێڕای‌ هاوهه‌نگاوی‌ له‌گه‌ڵ توركیه‌ له‌ باراندنی‌ ئاگرو ئاسن به‌ سه‌ر ناوچه‌ سنوورییه‌كانی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان دا، له‌گه‌ڵ حكوومه‌ته‌كانی‌ توركیه‌و عێراق، داوای‌ هاوكاری‌ له‌ دژی‌ هێزه‌ به‌رهه‌ڵستكارو خه‌باتگێڕه‌كانی‌ رۆژهه‌ڵات و باكووری‌ كوردستانی‌ هێنایه‌ گۆڕێ‌ و ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ی‌ كرد به‌ هه‌وێنی‌ سه‌فه‌ره‌ سیاسی‌ و دیپلۆماتیكه‌كانی‌ كاربه‌ده‌سته‌ پایه‌ به‌رزه‌كانی‌ بۆ ئه‌م دوو وڵاته‌.

كاناڵه‌ ته‌له‌ڤیزیۆنییه‌كانی‌ رێژیمیش له‌ ساڵی‌ 1387دا سیاسه‌تی‌ له‌مێژ ساڵه‌ی‌ بێده‌نگی‌ له‌ ئاست بزووتنه‌وه‌ی‌ ئازادیخوازی‌ له‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ كوردستانیان شكاندو، زنجیره‌یه‌ك به‌ناو دیكۆمێنت و به‌رنامه‌ی‌ تایبه‌تییان له‌ باره‌ی‌ ئه‌و جووڵانه‌وه‌یه‌و حیزبی‌ دێموكرات بڵاو كرده‌وه‌. مه‌به‌ست له‌و به‌رنامانه‌ به‌راوه‌ژوو نیشاندانی‌ راستییه‌كانی‌ دوێنێ‌ به‌ نه‌سڵی‌ ئه‌مڕۆ، به‌دناو كردنی‌ حیزبی‌ دێموكرات و جووڵانه‌وه‌ی‌ ئازادیخوازیی‌ گه‌لی‌ كورد له‌ هه‌ڕه‌تی‌ نوێبوونه‌وه‌و بووژانه‌وه‌یان داو، پاكانه‌ كردن بۆ كارنامه‌ی‌ پڕ له‌ تاوان و جینایه‌تی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ له‌ كوردستان بوو.

پوخته‌ی‌ "راپۆرتێكی‌ نهێنی‌ ناوه‌ندی‌ لێكۆڵینه‌وه‌ی‌ ستراتیژیكی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ له‌ باره‌ی‌ كوردستان" كه‌ له‌ كۆتاییه‌كانی‌ ساڵی‌ 1387دا كه‌وته‌ ده‌ست حیزبی‌ دێموكراتی‌ كوردستان، وه‌حشه‌تی‌ ئه‌و رێژیمه‌ له‌ په‌ره‌گرتنی‌ بزووتنه‌وه‌ی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ له‌ به‌شه‌ جۆراوجۆره‌كانی‌ كوردستان، زاڵبوونی‌ گوتاری‌ فیدرالیزمخوازی‌ و، كاریگه‌ریی‌ ده‌سكه‌وته‌كانی‌ كورد له‌ عێراقی‌ نوێدای‌، ده‌رده‌خست. ئه‌و راپۆرته‌ له‌ سێ‌ ئاستی‌ ناوچه‌یی‌، نه‌ته‌وه‌یی‌ و ئوستانی‌ دا، ستراتیژیی‌ پێشنیاركراوی‌ ناوه‌ندی‌ ناوبراوی‌ خستبووه‌ روو تا كۆماری‌ ئیسلامی‌ به‌ گرتنه‌ پێش و جێبه‌جی‌ِ كردنیان، به‌ شێوه‌یه‌كی‌ كاریگه‌رتر دژایه‌تیی‌ هێزو رێكخراوه‌ سیاسییه‌كانی‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ كوردستان و بزووتنه‌وه‌ی‌ كورد له‌م به‌شه‌و به‌شه‌كانی‌ دیكه‌ی‌ كوردستان بكا.

به‌م پێ یه‌، ساڵی‌ 1387، ئه‌گه‌رچی‌ ساڵی‌ له‌ ده‌ستچوونی‌ كۆمه‌ڵێك مرۆڤی‌ خه‌باتكار له‌ سه‌نگه‌ره‌ جۆراوجۆره‌كانی‌ تێكۆشان داو، ساڵی‌ له‌ زیندان مانه‌وه‌و چوونه‌ زیندانی‌ ده‌یان و سه‌دان لاوی‌ تێكۆشه‌رو، ساڵی‌ كوژرانی‌ ژماره‌یه‌كی‌ زۆری‌ دیكه‌ له‌ خه‌ڵكی‌ بێتاوان به‌ ده‌ست هێزه‌كانی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ بوو، ساڵی‌ ده‌ركه‌وتن و سه‌لمێنرانی‌ لێبڕاویی‌ خه‌ڵكی‌ كوردستان و رۆڵه‌ خه‌باتگێڕه‌كانیان له‌ سه‌ر شێوه‌ جۆراوجۆره‌كانی‌ خه‌بات، ساڵی‌ هه‌ستانه‌وه‌و به‌ره‌وپێش چوونیش بوو. با به‌ ئه‌زموون و وانه‌كانی‌ تێكۆشانی‌ ساڵی‌ تێپه‌ڕ بوو، خه‌باتی‌ ساڵی‌ نوێ‌ و تێكۆشانی‌ له‌مه‌ودوامان ده‌وڵه‌مه‌ند بكه‌ین.